Dit vastgesteld hebbende wil ik een stapje nemen naar het gitaaronderricht. Wat leren de kinderen gedurende het aanvangsonderwijs? Apoyando, in alle gedrukte methoden die ik ken.

Wat is daar de reden voor? Ooit heb ik er één gehoord: ‘je leert de vingertoppen te ontspannen’. OK. Maar iedereen kan in de praktijk zien dat er altijd beginners zijn die met vingers vol spierspanning hun apoyandonootjes kleunen. Apoyandospel leidt NIET automatisch tot ontspannen vingers.

Zelf kan ik wat andere redenen verzinnen voor de apoyandostart: op die manier krijg je als beginner veel klank uit je (snert)gitaar. En het is de geëigende techniek voor het melodiespel (voor ‘Aranjuez’ zowel als ‘Mieke heeft een lammetje’).

Ik zie ook een aantal nadelen aan de apoyandostart. Op een dag namelijk, moet de overstap gemaakt worden naar het tirandospel (want je kan niet eeuwig monofoon blijven spelen). Op dat moment gaat het vaak mis.

Voor tirando is namelijk een andere handhouding vereist, met hogere pols. Het kind, gewend aan het apoyandogevoel, blijft vaak half in het apoyandostandje zitten, met lage pols. Als het dan toch tirando wil spelen, beweegt de vinger met een verkeerde motoriek: het eerste kootje (het dichtst bij de handpalm) beweegt bij de aanslag OMHOOG in plaats van omlaag oftewel handinwaarts. Het kind trekt de snaar omhoog. Zo’n handje lijkt op een klauwtje.

Dit is een dead end street. Het kind zal nooit goed leren spelen op deze manier. Afleren kost veel motivatie, begrip en visie, doorgaans in short supply.

Een tweede nadeel aan het apoyandobegin is het ontstaan van een ongearticuleerde handstand, waar je mee weg komt zolang je op vallende wijze monofone deuntjes speelt, maar die storend wordt op het moment dat je gaat tokkelen.

Ik doel op het ontbreken van de ‘x-stand’ en het ‘driehoekje’ (als we Ockham’s scheermes erop loslaten hoeven we alleen maar het ‘driehoekje’ te noemen, want een driehoekje houdt vanzelf een x-stand in).

X-stand met driehoekje tussen snaar, wijsvinger en duim

Het driehoekje (zoals geïdentificeerd door Bobri in ‘The Segovia technique’) garandeert een goede plaatsing van de duim, namelijk BUITEN de hand, waardoor duim en wijsvinger niet botsen tijdens het arpeggiospel. En tijdens het gelijktijdig spelen van naastliggende snaren.

De meeste duimen van leerlingen, laten we wel zijn, staan niet goed buiten de hand, of anders gezegd: de meeste leerlingen hebben botsende vingers bij het arpeggio, of anders gezegd, de meeste leerlingen kunnen niet goed tokkelen.

Giuliani was niet gek hoor, met z’n 120 tokkeltjes opus 1.

Samenvattend: het kind moet bij de overgang naar het tirandospel op twee ingrijpende manieren de handstand aanpassen a) de pols moet omhoog en b) het driehoekje moet erin. Als dit niet of onvolledig gebeurt ontstaat een verkeerde motoriek, die een herculesarbeid vraagt om te corrigeren, welke de motivatie van de meeste leerlingen te boven gaat. Om dit alles te voorkomen is het m.i. gerechtvaardigd om het aanvangsonderwijs NIET met apoyando te beginnen.

U weet dat er capo-museums bestaan. Capo’s fascineren, en steeds komen er nieuwe. De ideale capo bestaat blijkbaar niet. Of ondertussen, anno 2011, wel?

De ideale capo

ontstemt de gitaar niet, dus:

trekt de snaren niet opzij

drukt niet onnodig hard (wat betekent dat de druk instelbaar moet zijn).

past op de hele hals, van onder tot boven, van elke gitaar, of tenminste van het gitaartype waarvoor hij bedoeld is

is makkelijk en snel op een correcte manier te plaatsen

zit de hand zo min mogelijk in de weg

beschadigt de gitaar niet in het gebruik - heeft geen scherpe kanten

is licht, en dus resonantie-neutraal

is duurzaam

werkt stil

bevat geen onderdelen die makkelijk kwijtraken

harmonieert visueel met de gitaar

bevat een systeem dat een signaal uitzendt als de capo in de kleedkamer achterblijft terwijl ‘ie in je broekzak zou moeten zitten

is betaalbaar

Niet
Nu heb ik het niet zo op drie bekende capo’s waarmee anderen weglopen: ten eerste de G7 (”designed to be the best capo in the world”) (but fell short, PP). Die verdeelt de druk niet gelijkmatig over de 6 snaren. En hij is zwaar en duur. Afserveren dus, capo’s genoeg.

Dan de Shubb, een onhandig ding, hoe komt die capo toch aan z’n goede naam?

Verder is er de Kyser, een zg. “trigger capo” met éénhandsbediening, een akelig martelding met een vaste aandrukveer die de snaren hard opklampt, ze opzij trekt en vals drukt. Vergeten!

Wel
Verreweg de beste recente capo is de “Planet Waves NS Capo”. Ontwerper Ned Steinberger was slimmer dan meneer G7. De druk is recht omlaag, en gelijkmatig over de snaren verdeeld. De NS is licht, klein, en ziet er goed uit. Hij is er in twee versies, voor vlakke (klassieke) toets en voor bolle (steel-string). Ik had alleen de klassieke versie, die op de moderne klassieke gitaar perfect werkt. Caveat: op zeer dunne halzen, romantische gitaren bijvoorbeeld, wil hij op de eerste paar fretten niet pakken. Ontwerpfoutje!

NS goes trigger
Van de NS capo bestelde ik laatst twee nieuwe varianten. De eerste is de “NS Dual-Action Capo”. Da’s zo’n vermaldijde “trigger capo”, NS meets Kyser. Met dat verschil dat op de NS de druk nu instelbaar is, en de trigger-actie lichter heet te zijn.

Ik dacht: dit zal de ideale capo zijn. Snelle éénhandsbediening, én je kan ‘m opbergen (vastklemmen) op de kop van de gitaar. Toch vind ik het een onding. Het ‘triggeren’ gaat helemaal niet lekker: de trigger is gebogen en ligt slecht in de hand. Erger is dat de snaren bij het opzetten van de capo scheefgetrokken kunnen worden. Dat kan je wel weer ondervangen door een bepaalde opzet-procedure te volgen, maar daar gaat dan je achteloze en snelle éénhandbediening. Ook werkt de stelschroef minder fijn dan bij de gewone NS. De schroef varieert namelijk de spanning van een sterke veer, waarmee er een basis-grofheid in het systeem aanwezig is. En die éénhandsbediening, tsja, eigenlijk heb je voor elke capo twee handen nodig om ‘m echt nauwkeurig te plaatsen, dichtbij en parallel aan de fret (of erop..). En in theorie moet je voor elke positie waar je ‘m wilt gebruiken toch die schroef afstellen. Maar deze NS-variant pakt deze keer wél de dunne halzen. Last but not least: de NS trigger capo is een raar groot technisch insekt. Zoiets hoort naar mijn smaak niet thuis op een gitaar. Maar goed, met enige tegemoetkoming werkt ‘ie dus wel.

Grofstoffelijk
Deze NS-aanval op het Kyser-kamp lijkt mij gedoemd te mislukken. Een trigger capo appelleert aan de grofstoffelijken van geest. Iemand die zoiets ambieert heeft geen boodschap aan het toegevoegde vernuft van de NS. De Kyser en z’n chinese imitaties zijn goedkoper, dus neemt men die.

Het kan nog gekker: deze capo bestaat in een versie met ingebouwd stemapparaat. Hoef je die lastige instelschroef lekker niet te gebruiken, en kan je de resulterende valsheid corrigeren door dwars door de capo te gaan stemmen. Dat ging altijd al klote, vandaar dat stemapparaat!

NS Lite
Goed, variant twee. Deze heet de “NS Capo Lite”. Als een ‘gewone’ NS, maar nu van kunststof.

Werking en ‘looks’ zijn identiek, maar gewicht en prijs zijn beide nog omlaag gebracht. De ‘Lite’ is er vooralsnog alleen voor bolle toets, voor steel-strings dus. En weer die achilleshiel: hij wil niet 100% sluiten op de eerste fretten van mijn Trinity. Ik ga Steinberger mailen: heeft ‘ie een supercapo in handen, laat ‘ie de bal nog vallen! Prijs: 10 dollar, €11 in Duitsland.

12-string special: Paige
Laatste nieuws hier is de “Paige” capo, in de speciale versie voor 12-snarige gitaar. Een gewone capo werkt niet op een 12, vanwege het dikteverschil tussen hoofd- en octaafsnaar. Dus voorzag Paige de aandrukrol van vier smalle, verschuifbare kunststof mouwtjes.

Bedoeling is dat die precies boven de octaafsnaren terecht komen. Als je er even mee pielt heb je ze in de goede positie, en dan is de capo over een bereik van ca. vijf fretten inzetbaar. Wil je hoger, dan moeten de mouwtjes licht verschoven worden. De Paige is qua design een beetje boers, maar wel effectief. Voor een 12 ken ik sowieso geen andere capo die werkt. Een uitkomst dus.

________________

(Mits je natuurlijk een beetje werk hebt gemaakt van je installatie en de opstelling van je speakers, anders weet je niet waar ik het over heb, zeker in deze tijden waarin het enige geluid dat men kent uit de blikkerige speakertjes van de computer komt en waarin de hoogste ambitie op geluidsgebied niet verder reikt dan het bezitten van een iPod dock. Waar zijn die dagen dat een puber jarenlang spaarde voor een heuse versterker, een snaaraangedreven draaitafel en twee drukkamerluidsprekers..).

Maar goed, het bandje achter de zangeres (de Izzies, uitgebreid met een paar excellente toeteraars) is met één overhead-microfoon opgenomen (een obscure buizen-Neumann), een techniek uit vervlogen tijden, speciaal voor dit project uit de kast gehaald om een passend retro-geluidsbeeld te creëren bij het gezongen materiaal - ondeugende liedjes uit de 20-er tot 40-er jaren. Je hoort de band in de ruimte staan, samengebald achter de kamerbrede vocaal.

Toen ik eens rondhing in de roemruchte studio te Weeps waar dit alles was bekokstoofd, vroeg ik aan Sytze Gardenier, de opnametechnicus, hoe het nou kwam dat die plaat zo goed klonk. Dit in de hoop iets belangrijks te leren over opnametechniek, over het gebruik van buizenmicrofoons of over speciale schakels in de geluidsketen die het essentiële verschil maakten. Het geheim van de chef kortom. Ik kreeg het volgende, nogal teleurstellende antwoord:

“ja, ze heeft een mooie stem”.

Laat ik nou altijd gedacht hebben dat dat niet uitmaakte! Want met perfecte apparatuur kan je een krassende kraai toch zo opnemen dat het perfect een krassende kraai lijkt? Dat je perfect een klotestem hoort? Maar toch zwaar onder de indruk bent van de opname?

Blijkbaar niet dus. Gardenier leert ons dat een klotestem een klotesound oplevert. Al staat ‘ie er perfect op, het is en blijft ongenietbaar. Voor als je het nog niet vat: zonder dat je spel en instrument echt goed klinken zal je er nooit een genietbare opname van krijgen.

Sytze Gardenier

Een parallel maakte ik onlangs mee. Ik beschreef hoe ik mijn gejatte gitaar weer terugkreeg (zie hier). Van allerlei mensen kreeg ik sympathieke reacties, ze waren blij voor me, maar gaven me ook een onverwacht complimentje: een GOED GESCHREVEN VERHAAL. Dit had ik nooit eerder gehoord.

De moraal is duidelijk: als ik iets spannends te vertellen heb wordt mijn verhaal veel aantrekkelijker dan als ik net zo hard m’n best doe maar slechts iets ‘gewoons’ betoog.

Het begon met een TE vage advertentie op Marktplaats: aangeboden een Hanika BasisCut. Geen prijs, geen foto, geen inleefbare omschrijving, geen e-mailadres, alleen een paar regels die rechtstreeks van de website van de fabrikant waren gekopieerd. De verkoper was “Chuck”, en hij had een 06-nummer. De plaats kon wel worden bepaald: op steenworp afstand van station Den Haag HS, waar ik de gitaar op 14 april door m’n eigen stommiteit op een bankje had achtergelaten, waarna ‘ie 25 minuten later spoorloos was!

Ik was vrijwel zeker dat het om mijn gitaar ging. Ik was geshockeerd, opgewonden, en tegelijk op mijn hoede: ik zag een grote vis vlak onder het wateroppervlak, bij één verkeerde beweging kon ‘ie voorgoed weg zijn. Ik maakte een screenshot van de advertentie, wie weet hoe lang of kort die er nog zou staan.

Ik wist niet hoe geraffineerd de aanbieder was. Hij had al gegoogle’d op de gitaar. Dus had hij als tweede of derde ‘hit’ mijn website gekregen: “GESTOLEN: Hanika BasisCut”, compleet met foto’s van mij en van een paar speciale kenmerken. Was ‘ie slim dan verwijderde hij die kenmerken, waardoor identificatie moeilijker zou worden. Niet voor mij, want ik wist nog wel meer speciale details, maar bijvoorbeeld door de politie. Ik haalde de kenmerken van de site.

Ik wilde mezelf er even buiten houden, en vroeg een vriend om “Chuck” te bellen. Chuck nam niet op, dus sprak hij wat in, zogenaamd als geïnteresseerde. Gedurende een vrij lange periode werd er niet gereageerd. Ik was een sitting duck.

Tot mijn verrassing kreeg ik twee tips. Wie heet er nou “Chuck” in Den Haag? Volgens de tipgevers was dat “Chuck D.”, een semi-bekende straatmuzikant/junk, oorspronkelijk uit Seattle (USA), door tipgever Chris beschreven als “Chet Baker in zijn laatste dagen, die moet je kunnen hebben”. Volgens hem zat Chuck altijd voor de HEMA en was ‘ie ook op vaste dagen op de antiekmarkt. Een hardwerkend man zo te horen. Hij bleek zelfs een website te hebben, en CD’s, en had ook met het Residentie Orkest gespeeld, ongetwijfeld uit marketingoverwegingen van het orkest.

Er zat geen schot in het bel-gebeuren. Uit vrees dat de zaak ongrijpbaar werd, belde ik nu zelf, ’s avonds laat met m’n 06, valse naam bij de hand. Ik hoorde een meldtekst met Amerikaans accent, een ‘witte’ stem, en een vaag pianomuziekje op de achtergrond.

Goed dat ik dat gedaan had, want luttele tijd later was het nummer opgeheven. Toch een foutje: ik had verzuimd de meldtekst op te nemen, daarmee potentieel bewijsmateriaal verspillend.

De kenmerken van de meldtekst leken te kloppen met het weinige dat ik over Chuck D. wist. Het zou ‘m best eens kunnen zijn. Hij hoefde de gitaar niet zelf gepikt te hebben, misschien had ‘ie ‘m toegeschoven gekregen in het junkenmilieu, om te verkopen.

Het enige dat ik kon doen was op Chuck afstappen in Den Haag. Maar net toen het ijzer heet was, lag ik geveld te bed met Mexicaanse griep. Ik werd maar niet beter, en eruit klimmen werd direct bestraft. Ik moest even uitzieken.

Vandaag, dinsdag 14 juni, was het dan zo ver. Vanuit Den Haag CS loop ik gespannen richting HEMA. Straatmusici? Ik hoor een folky fluitje en de accordeon van een chagrijnige zigeunerin. Niks Chuck.

Ik had geen enkel strijdplan opgesteld, behalve dan om de kit te bellen als ik zag dat Chuck op mijn gitaar speelde. Wel had ik een camera, politie-aangifte, aankoopbon, en een verzegelde envelop met de speciale kenmerken van de gitaar bij me. Voor als het op bewijzen zou moeten uitlopen.

Maar goed, geen Chuck. Half opgelucht dat ik geen heroïsche daden hoefde te verrichten dook ik een platenwinkeltje in. Ik kocht een DVD van €6,99. Ik verweet mezelf nog: rijke stinker, geld uitgeven terwijl je eigenlijk je gestolen waar moet terugclaimen.

Ik er weer uit, terug naar Hollands eigen warenhuis, voor al uw spulletjes. Ik zag weer niets. Een junk schoot me aan. “Hebt u 50 cent voor een slaapplaats?” Ik dacht “ze zijn bescheiden hier, elders is €1 de ondergrens”. Ik counterde: “Ik zoek Chuck D., weet je waar die zit?”. “Daar”, wees ze. Ik was er vlakbij. Ik bedankte en gaf 50 cent. Dit ging slick, net als in een misdaadserie.

Ik zag een grote grijsharige lobbes met een Stratocaster en een microfoon. Shit. Geen heterdaadje dus. Ik wist het ook niet meer. Plompverloren vroeg ik of ‘ie een Hanika gitaar te koop had. Hij keek me open aan en zei “ja”. Waarin een grote stad een dorp kan zijn.. Chuck was dus Chuck. Maar hij had ‘m al doorverkocht, voor 350. Shit. Maar die ander wilde ‘m doorverkopen, wist ‘ie. Ik zei dat ik ‘m wel wilde kopen. “Maar hij wil er 700 voor hebben”. “Ik ben geïnteresseerd”, bracht ik uit. Hij pakte z’n telefoon: “Mike geef mij even Stanley”, en toen gaf ‘ie de telefoon aan mij door. De BV junk in actie.

“Hoi, met Paul, heb jij een Hanika te koop?”
“Ja, die heb ik te koop”.
“Ik ben wel geïnteresseerd, kan ik ‘m zien?”
“Ja, is goed, kom nu maar kijken dan”.
“Waar moet ik dan heen?”
“In het Huygenspark, over 10 minuten. Maar als je denkt dat je ‘m voor 500 krijgt of zo, dat is niet zo, ik wil zeker 700″.
“Eh……….. (stilte)…………., het probleem is, die gitaar is eigenlijk van mij”.
“Oh”.
Hij klonk alsof ‘ie het niet gek vond dat die gitaar eigenlijk van iemand anders was. “Dat is vervelend”.
“Het is mijn favoriete gitaar”.
“Kan je hem beschrijven?”
Ik beschreef het apparaat, maar liet expres de speciale kenmerken weg, ik wist niet of ‘ie open kaart speelde, en wilde nog wat achter de hand houden voor het geval de politie er aan te pas zou moeten komen. Bovendien zouden die kenmerken door een ander verwijderd kunnen zijn, waardoor Stanley mij misschien niet meer zou geloven.
“Zoals jij het beschrijft kan het elke gitaar zijn. Weet je niet nog wat anders?”
“Eh………..(denk)……… er zitten gaatjes in de lak”.
Stanley, verrast: “Ja inderdaad. Dat viel mij ook direct op. Dan moet het jouw gitaar zijn. Je kan ‘m wel terugkopen, voor 400. Ik moest er zelf ook voor betalen”.
“Maar je hebt ‘m voor 350 gekregen, kan je er geen 350 van maken?”
“Nee ik had ook eh…..(vaag gemummel…)”.
Ik had beet, ik ging niet moeilijk doen.
“OK 400, weet je, ik wil gewoon mijn gitaar terug”.
Even dacht ik dat hij bang zou zijn dat ik de politie zou meenemen.
“Ik ga niets geks doen, ik wil alleen mijn gitaar terug”.
“OK, over een kwartiertje in het Huygenspark, jij moet toch eerst nog langs de giromaat”.

Ik gaf de telefoon terug aan Chuck, die aandachtig had geluisterd. Hij leek het verhaal te begrijpen. Hij was niet onsympathiek.

“Wat zou jij doen als je mij was?”, vroeg ik ‘m.
Ik hoopte op een goeie inside-tip.
“Ik zou ‘m terugkopen, Stanley heeft er geld voor betaald. Maar die goser van wie ik ‘m heb, die zat echt fout”, zei hij licht geërgerd. “Die zie ik niet zo vaak, maar als ik ‘m zie zal ik ‘t hem eens goed duidelijk maken”.

Hij wees me een giromaat, direct om de hoek.
Ik gaf ‘m een vijfje, dat hij waardig, half aarzelend aannam.

Met 400 euro in mijn broekzak liep ik richting Huygenspark. Ik had mijn vriendin op de hoogte gebracht. Ze belde bezorgd terug: “is dat wel veilig in dat park, straks staat ‘ie er met een paar mannetjes en ben je alles kwijt”. Ik probeerde haar gerust te stellen: “het Huygenspark is gewoon een soort plein met een plantsoen”.

Maar het Huygenspark is een goede plaats voor dealtjes, je kan de ander ongezien observeren en in de mensenmassa van de aanliggende Stationsweg verdwijnen als je het niet vertrouwt.

Op het Huygenspark geen spoor van een Stanley met een gitaar. Ik liep het park door tot ik aan de kant van Hollands Spoor was. Doelloos bleef ik daar staan, goed in het zicht. Je voelt je trouwens aardig opgelaten als je ergens doelloos staat… Stanley zou me eerst willen bekijken, leek me.

Na een paar minuutjes wachten kwam er een gitaar met een man aanlopen. Moest Stanley zijn. Een Indonesisch type van een jaar of 45. Hij pakte de gitaar uit. Het was mijn gitaar, zonder enige twijfel. Alles nog erop en eraan, ook de speciale snarenplaatjes en de draagbandknopjes van slangehout. Tot mijn verbazing lag er in de gitaar zelfs een klein papiertje met mijn eigen handschrift, een repertoirefiche met daarop “Mysterious Habitats”. Hoe dat er in godsnaam was ingekomen was mij een raadsel, maar zelfs dat had hij er niet uitgehaald. De gitaar was een beetje vies, en er zaten plaatselijk sporen op van krijt(?), de bladmuziek was weg, en de hoes stonk een uur in de wind naar vette ingetrokken sigarettenrook. De snaren voelden te klef aan om er meer dan 10 noten op te spelen. Ik gaf ‘m direct een stapeltje van 50-jes, die hij volgens mij niet eens natelde, of ik was te druk bezig met het bekijken van mijn gitaar. Ik zag geen beschadigingen. Hij had ‘m in Duitsland willen verkopen, omdat hij op internet had gezien dat er daar eentje werd aangeboden voor een aardig prijsje .

Ik wilde weg, maar we hadden het nog over de lak. Hij vond het vreemd dat zo’n instrument zo’n matige afwerking had. Ik vertelde dat ze dat expres deden, dat ze de poriën niet vulden (”offenporig matt lackiert”), en dat ik het juist mooi vond. Om zijn punt te illustreren wreef hij nog indringend over diverse plekken van de gitaar. In een Amerikaanse film zou ik nu streng zeggen “don’t touch that guitar!”. Maar ik dacht: “gatver, dat arme ding moet toch eerst helemaal schoongemaakt worden”.

Het bleek dat Chuck de gitaar “verpand” had. Vandaar dat ‘ie niet reageerde op telefoontjes, het had ‘m blijkbaar al te lang geduurd. “Verpand”, nou brak mijn klomp. Bij Cash Converters dus. Daar zijn er twee van in Den Haag en die had ik allebei binnen een uur na vermissing ingelicht. Mooie rol spelen die zaken dan. Chuck had er 250 voor gehad, als ik het goed begreep. Stanley had de gitaar daar weer teruggehaald, voor 350 dus, maar Chuck had daar ook geld in geïnvesteerd, of zo. Ik begreep de constructie niet helemaal, maar Chuck had ook al iets in die richting gemurmeld.

Tijd om op te hoepelen, 400 euro lichter. Ik kon toch niet boos zijn op Stanley, hij had zelf geld neergeteld voor de gitaar, werkte mee om mij het ding weer terug te bezorgen, had ‘m niet beschadigd, en had zijn ambitieuze verkoopsplannen laten varen zodra hij geloofde dat het mijn gitaar was. Wel wist hij natuurlijk dat de gitaar geen bona fide herkomst had gehad. Mijn website had hij niet gezien.

Nadat ik uit beeld was gelopen, belde ik mijn vriendin, dat ik de gitaar had. Ik voegde er aan toe dat ik nog leefde. Dat snapte ze. Ik maakte nog een ommetje, langs de HEMA, om Chuck in te lichten, om eventuele afrekeningen in het milieu te voorkomen, je weet maar nooit.

Ik had nu genoeg gelopen met m’n Mexicaanse griep. Ik nam de tram terug naar CS. Tsja. Het had me 400 gekost, maar ik kon er niet rouwig om zijn. Ik had direct na de diefstal in Duitsland een andere BasisCut gekocht, maar de ene is de andere niet, dat bleek. Die gitaar had ik binnen de wettelijke termijn van 30 dagen weer netjes teruggestuurd. Het maakte mijn verdriet om het verlies alleen maar groter, ik besefte dat ik heel veel hield van deze gitaar. Gek dat je dat pas echt beseft als ‘m kwijt bent.

Dacht ik aan die 400, dan deed dat me eigenlijk niets, en kwam er direct een spoor van een smile op mijn face. De verloren zoon was terug.

TEGEN HOGE BELONING TERUG TE BEZORGEN.

De gitaar zat in deze hoes:

In de hoes bevonden zich tevens:
-zwarte lederen draagband (in relief: “Yamaha”)
-drie stuks bladmuziek:
Leo Brouwer: Dos canciones - two songs
Debussy: liederen (uitgave: PRIM)
Britten: Folksong arrangements

Bijzonderheden: de snaren van de gitaar zitten vast met plaatjes:

En de gitaar heeft twee non-standaard draagbandknopjes, van slangehout (hetzelfde hout als de bindingen van de gitaar).

TEGEN HOGE BELONING TERUG TE BEZORGEN.
Deze gitaar is niet zomaar een ding, maar een zeer dierbaar instrument. Zelfs de draagband en de bladmuziek gaan me aan het hart!

Quizvraag: welke uitvinding van Dionisio Aguado (1784-1849) vind je op elke moderne gitaar?

Antwoord: de knoopbrug met separaat zadel. Al 190 jaar doet het ding z’n werk. Maar een perfecte constructie is het niet. Als je pech hebt trekt de knoop de windingen van je snaar kapot. Ook is de knoop een potentiële bron van steminstabiliteit. En hij trekt het doorgaande deel van de snaar omhoog, waardoor de noodzakelijke druk van de snaar op het zadel vermindert.

Dat laatste is vervelend, zeker als de gitaar geen bijster hoog zadel heeft. En ik vind het een onprettig gezicht: een knoop die de snaar de verkeerde kant op trekt. Je gitaar functioneert mogelijk minder dan optimaal.

Knoopbrug op moderne gitaar

Over een extra nadeel hebben we het maar niet: dat de vereiste prutsarbeid voor het bevestigen van de snaar het vermogen van sommige mensen te boven gaat, waardoor losschietende snaren ‘moeten’ slaan in het bovenblad (”string bite”).

Gelukkig is er een geniale (?) uitvinding die een einde lijkt te maken aan al die nadelen: de “12 hole bridge” (lijkt, zelf heb ik er geen ervaring mee). Aguado was goed bezig, maar hij had gewoon één gaatje te weinig uitgevonden. Dag knoop. Ik weet niet wie ‘m uitvond, maar ik zag laatst een plaatje van een 1980 Rodriguez met 12-gats brug. Kent u eerdere voorbeelden?

12-gats brug (Audet guitars)

Sommige bouwers gebruiken zelfs een 18-gats brug. Zo’n brug lijkt de snaar steviger te fixeren dan de 12-gats versie. En elimineert de aanwezigheid van snaar bovenop het snaarblok, wat een opgeruimde indruk maakt. Of er nog hout overblijft in je brug met zoveel gaten?

18-gats brug (Stein Schuddinck)

Mijn eigen gitaar (uit ‘82) moet het doen met een gewone brug. Wanneer ik die rottige knoop op het snaarblok wil omzeilen, gebruik ik een tamelijk barbaarse methode: ik leg een knoop in het uiteinde van de snaar, trek hem door de brug, en voila. Zo heb ik een maximale, voor alle snaren gelijke hoek over het zadel. Nadeel is dat de knoop een uitlubberende werking heeft op het bruggat, en dat de dunnere snaren met knoop en al door het gat getrokken dreigen te worden. Wil je dat voorkomen dan moet je een megaknoop maken, wat toch weer een risico is voor de stemstabiliteit. Ook had ik wel eens breuk op de knoop.

Bevestiging door een eindknoop in de snaar; traditionele brug

Enter de Italiaanse bouwer Luca Waldner. Hij bedacht een klein hulpstukje dat de traditionele kam voorziet van de voordelen van de 18-gats brug.

Luca Waldner’s ‘plate’

Het kleine, vederlichte plaatje is van aluminium, bedekt met een laagje carbon (dat je eerst even goed moet afstoffen, de stuff blijft bij voorkeur aan je vingertoppen zitten). Je knoopt het aan de snaar volgens de bijgeleverde gebruiksaanwijzing en trekt de snaar door het bruggat. Het plaatje stopt de snaar. Er is geen slip. Een snaar opzetten wordt er simpeler van. Het dingetje overtuigt, in zijn simplisme.

3 plaatjes gemonteerd

Hieronder is het effect te zien: de hoge E heeft een plaatje, de B niet. Let op het verschil in de hoek van de snaren over het zadel.

Hoge E-snaar (met plaatje) maakt scherpere hoek dan B (zonder)

Er is nog een extra voordeel: de snaren zijn iets sneller op spanning. Zoals gezegd, er is geen slip of narekken binnen de bevestiging. Theoretisch wint het plaatje het hier zowel van de 12- als van de 18-gats brug, de (potentieel narekkende) snaarlengte achter het zadel is minimaal.

Snaarbevestiging met 6 plaatjes

UPDATE:
De scherpere hoek van de snaar over het zadel creëert extra neerwaartse druk (gedachte door Waldner bevestigd). De brug/bovenbladcombinatie zou dus op zoek kunnen gaan naar een nieuwe evenwichtspositie. Dit ZOU van invloed kunnen zijn op sommige eigenschappen van de gitaar, ik denk daarbij o.a. aan de intonatie. Wil je overstappen van de traditionele knoop naar plaatjes, vraag dan advies aan je bouwer. Volgens Waldner is er bij traditionele gitaren met een gewone zadelhoek geen probleem, wel zal het enige tijd kosten voor de gitaar optimaal klinkt. EINDE UPDATE.

Ik bestelde de plaatjes bij Luca Waldner himself. 8 Stuks kosten €18,- exclusief €5 verzendkosten. Als je de plaatjes goed bekijkt zie je dat er een echte homo sapiens aan heeft zitten boren en vijlen, wat een verklaring moge zijn voor de prijs. Maar die valt weer in het niet bij de totale kosten van een gitaar. Voor extra sets zijn er geen bijkomende verzendkosten. Met drie sets doe je vier gitaren.

————
PS: U vraagt zich misschien af waarom Waldner, als bouwer, met die plaatjes zit te priegelen in plaats van een 12 of 18-gats brug te installeren op zijn instrumenten. Ik ook. Desgevraagd stelt Luca dat hij ooit de 12-gats brug gebruikte, maar nu om esthetische redenen streeft naar een ’snaarvrij’ chordal block, omdat hij dat voorziet van ingelegde versieringen. Hij is geen voorstander van de 18-gats brug: het risico op slijtage vindt hij te groot, er is te veel snaarlengte achter het zadel, en, zo zegt hij: “een gitarist is geen kleermaker”.

PS: Of het aan de plaatjes ligt weet ik niet, maar mijn gitaar klinkt momenteel ongewoon goed.

Zelfde idee, uit Japan - blijkbaar is nog niet alles daar geminiaturiseerd

Ik heb een stuk of drie, vier van die apparaatjes, maar na de aanvankelijke euforie valt het op dat ze niet echt nauwkeurig zijn, ook niet een duurder exemplaar van de tunerspecialist Korg.

Met mijn blote oren krijg ik een zuiverder resultaat. Fijn voor m’n oren, maar was er maar zo’n handig clipje dat net zo goed (of beter..) was.

De meeste clipjes werken met lampjes. Als ze ‘op groen’ springen zit je -zogenaamd- goed. De Korg heeft een display met een wijzertje, maar veel nauwkeuriger wordt het stemproces daar niet van. De interpretatie van het display blijft een lastig punt. Want waar mik je op? Op de aanwijzing direct na het spelen van de noot? Na 1 of 2 seconden? Vlak vóór het uitsterven van de noot? Je ziet steeds wat anders, want een trillende snaar heeft een toonhoogteverloop.

Enter de Peterson Stroboclip. Tada. De eerste clip van het ‘andere’ tunermerk. Peterson werkt op basis van het stroboscoop-principe. De eerste strobe stamt (volgens Wikipedia) uit 1936 (de Conn Stroboconn) en werkte met 12 draaiende schijven. Peterson digitaliseerde het proces en noemt het virtual strobe. Peterson-tuners waren altijd nauwkeurig, groot en duur. Eindelijk is men nu toe aan een clipje, dat met z’n prijs (€66 bij Thomann) ook nog eens voor een doorbraak zorgt.

Niet dat de aflezing van een strobe nou zo makkelijk is, het ding staat nooit helemaal stil, maar het klinkende eindresultaat is onbetwistbaar beter dan dat van een gewone digitale tuner. Als een andere tuner ‘groen licht’ geeft, of ‘dubbele pijltjes’ ten teken dat het ‘goed’ is, is zo’n goedmelding het resultaat van een software-beslissing. Die beslissing bevat een marge. Iets te hoog, iets te laag, alles ertussenin, het wordt allemaal goedgerekend.

De Peterson neemt nooit een besluit, hij meet stoïcijns door. Is je toon te hoog, dan draait de virtual strobe rechtsom, is ‘ie te laag dan draait hij linksom. Je ziet precies het moment dat je door het nulpunt gaat. En daar kan je wat mee. Draait ‘ie niet meer duidelijk links- of rechtsom, maar wiebelt ‘ie een beetje, dan ben je er. Leerlingen kunnen het ook, aflezen blijkt geen rocket science te zijn.

Niet dat de Stroboclip iets voor kinderen is. De arme wezens hebben veel te goedkope valse gitaren. Die krijg je nooit zuiver, ook niet met een stroboscoopstemapparaat.

In recensies over de Stroboclip maakt men ophef over de vele sweetener-presets die het apparaat bevat. Ik vroeg me altijd af wat dat toch was. Een zuivere gitaar moet gelijkzwevend gestemd worden en de rest is onzin. Maar speciaal voor U testte ik nog even de sweetenedGTR. Het was precies zoals ik dacht, op een intrinsiek zuivere gitaar krijg je een vals resultaat. Die preset is bedoeld voor intrinsiek valse gitaren. Zo’n gitaar kan je beter naar Norbert Wolf brengen.

Maar op een valse leerlingengitaar geeft “sweetenedGTR” een verbeterd resultaat.

Belangrijk is de mogelijkheid om de Stroboclip te kunnen calibreren op alle denkbare Hertz-toonhoogtes, zodat je er in de oude muziek ook wat aan hebt.

Mijn bottom line: met de Stroboclip stem je een goed geïntoneerde gitaar louter op het oog volkomen zuiver. Hulde Peterson.

Ik heb vroeger op het conservatorium reuze m’n best gedaan, maar de tweede etude van Villa-Lobos wilde nooit lukken.

Van alles heb ik geprobeerd. Tot ik er genoeg van had. Ik erkende mijn meerdere in het stuk en gaf het de officiële status “dit kan ik niet spelen”.

Met ’spelen’ bedoel ik natuurlijk expressief spelen, zodat je het met plezier aan mensen kan laten horen. Da’s iets anders dan de kale nootjes achterelkaar rijgen, waar niemand wat aan heeft.

Villa-Lobos studeert etude No 2

Voor oningewijden: de tweede etude bevat 26 maten die elk gevuld zijn met een constante beweging in snelle nootjes van laag naar hoog en weer terug. Die noten vormen geen toonladders, maar gebroken accoorden, vandaar dat Villa-Lobos de etude de ondertitel de harpejos gaf. De accoordprogressie is creatief en je zou er desgewenst een Braziliaanse signatuur in kunnen herkennen. Het uitgangspunt is weliswaar een gewoon potje strenge techniek zoals dat in etudes voor allerlei instrumenten voorkomt, maar in dit geval is het aangeraakt door het toverstafje van een meester.

Die gebroken accoorden zijn geen vaste grepen waar je snaar voor snaar doorheen tokkelt (wat we al hadden gedaan in Etude 1), maar vereisen veelal meerdere noten op één snaar. Of je die bindt of niet, dat zoek je zelf maar uit, maar het geheel moet als een raket doortrekken, van laag naar hoog, van zacht naar hard, en weer terug.

Technisch is er geen patroon aanwijsbaar. Elke maat vormt een nieuwe opgave. Eigenlijk moet elke vinger van elke hand op elk moment klaarstaan om even razendsnel z’n plicht te doen. En dan moet elke maat nog herhaald worden, zodat je in 50 maten meedogenloos op de proef gesteld wordt. Voor de variatie heeft de componist in het midden een toonladder geplaatst van ruim 3 octaven, omhoog en omlaag. Niet voor watjes dus.

Ik blijk gelukkig niet de enige te zijn die deze etude moeilijk vindt. De gitarist David Tanenbaum schrijft:

The second étude is probably the hardest of the set and might be the most difficult in the repertoire, brilliantly challenging the coordination of the hands. (Uit “The revival of the classical guitar in the twentieth century”, in “The Cambridge Companion to the Guitar”)

Wie zo’n krachtproef verzint en het ook nog voor elkaar krijgt dat mensen dat inderdaad gaan studeren mag wel een componist heten. Waarvan akte. Het werk maakt deel uit van de “Douze Études” (1929), een onbetwist meesterwerk van het gitaarrepertoire.

“Haha, ik zal ze eens laten zweten!”

Tijdens mijn goedbedoelde inspanningen om deze muzikale workout tot een goed einde te brengen kwam ik altijd vlak voor de streep tot stilstand, als een ouwe huifkar die krakend door z’n assen zakt, of als een instortende marathonloper waar de EHBO-ers op afsnellen.

Ik ben nu zoveel jaar verder en heb een pragmatischer kijk op het gitaarspel en de muziek. Zou het wat uitmaken!? Ik pakte etude 2 weer op. Eens kijken wat er nou zo moeilijk aan was, en of er iets te redden was.

Ik ging mezelf niet voor de gek houden, ik begon direct met de tweede helft, daar zat het venijn!

Direct is er de koude douche: de vele barré’s zorgen voor bliksemsnelle uitputting. Andere stukken kun je desnoods uren studeren, maar hier raak je binnen de kortste keren verzuurd. Barré’s zijn in dit stuk onvermijdelijk, maar ik besluit de duur ervan tot het absolute minimum te beperken.

Het gebruik van barré’s stoelt op de gedachte dat je zo veel mogelijk tonen moet laten doorklinken. Da’s onderdeel van de uitvoeringstraditie, die vooral hoorbaar is op opnamen - live heb ik dit stuk welgeteld één maal horen spelen. Het doorklinken wordt niet ondersteund door de notatie.

De doorklinkgedachte leidt tot een inconsequent resultaat. In elke maat ligt de zaak anders. Hier kan je de bas laten doorklinken, daar weer niet. Maar wel weer een andere toon of twee. Is dat nu echt wat Villa-Lobos zich voorstelde? Het is in ieder geval niet wat IK me nu voorstel. Ik kies voor een nieuwe benadering: de hot horse shoe.

Ik bedoel daarmee: loslaten zodra een toon geklonken heeft, alsof de snaar gloeiend heet is. Een legato (of een kort legatissmo) naar de volgende noot is alles wat er nodig is. Denk ‘viool’. En wordt de hoge snaar bereikt vanuit een (halve) barré, en speel je op die snaar meerdere noten, laat de barré dan even los. Scheelt weer kostbare kracht.

Het is de kunst om al die noten - gebonden, open, gepakt of met de neus gespeeld - elke maat weer in een ‘boog’ te vatten. Daarvoor is vliegwerk, inconsequentie en opportunisme broodnodig. En het veronachtzamen van de schaarse vingerzettingsen van de componist. Ieder voor zich en Villa Lobos tegen ons allen, zoiets.

Zo kan ik het ook

Ik steven nu af op een ‘melodisch’ resultaat. En begin me te storen aan onnodig doorklinkende tonen, overblijfsels van oude vingerzettingen. Die verstoren de lijn. Weg ermee. Goh, ik word al weer idealistisch…

Ik maak nieuwe vingerzettingen. De eerste de beste ‘e’ in de eerste maat gonst normaliter al door, terwijl een korte overlap naar de daaropvolgende ‘a’ alles is wat er eigenlijk nodig is. Dus wat dacht je van 0, 4, 2, 1, 2, 0 (van de 5de snaar naar de eerste snaar)? Hot horse shoe. Da’s pas gitaarspelen.

En het klinkt heel opgeruimd. Bovendien werp je geen valse belofte vooruit dat er gesustained gaat worden, wat op vele plaatsen toch niet mogelijk is.

Er is minder ‘gons’, alles ligt open: je zal het moeten rondkrijgen op toonkwaliteit, articulatie en dynamiek, me dunkt muzikalere grootheden dan ‘gons’.

En vergeet niet dat nu de harmonischen op de open snaren mee gaan doen. Dat klinkt meestal rommelig, maar hier kan je er soms iets mee.

Goed, waar staan we dan nu? Verder weg dan ooit! Ik kan weer vanaf het begin beginnen..

Wordt vervolgd

Achteraf gezien had ik een minder slechte smaak dan iedereen dacht. Rock & Roll Poet wordt ‘ie genoemd door Emmylou Harris vanwege z’n aanstekelijke teksten. If you tried to give rock and roll another name, you might call it ‘Chuck Berry’, zei John Lennon.

Dus als ik in Het PAROOL zie dat galerie ArtHOUSE te Amsterdam een schilderij in de uitverkoop heeft van de bekende kunstenaar Herman Brood, getiteld “Chuck Berry” (acryl op doek, 100 x 120) dan ben ik, die bij eigen weten nog nooit een schilderij kocht, meteen geïnteresseerd.

Bij de advertentie staat een fotootje van de painting afgedrukt, dat ik eens goed bestudeer. De vlakvulling is simpel. Ik zie een man met gitaar, dat moet Chuck zijn. Ter linkerzijde (voor ons rechts) zie ik twee koppen in de vrije ruimte boven de gitaarhals. That’s it.

Waauw, denk ik, kopen die handel. Mijn huis al vol, maar aan de muur is vast nog wel ergens plek!

Ik kijk nog eens. De man met gitaar vertoont weinig gelijkenis met Chuck Berry. Hij heeft een vetkuif, iets waar Chuck niet om bekend staat. Hij heeft een blanke gelaatskleur, iets dat mij bij Chuck nooit is opgevallen. Hij heeft een blauwe gitaar in de hand die het meeste wegheeft van een Fender Stratocaster. Waar Chuck nooit mee gezien is. Chuck haalt z’n snerpende sound uit semi-acoustische Gibsons, van heel andere vorm (en kleur).

Dan de twee koppen naast Chuck. Muzikale geestverwanten, denk je, of oudere musici die de jonge Chuck beïnvloed hebben, zeg een Louis Jordan of een T-Bone Walker, door Brood, kenner der muziekgeschiedenis, voor eens en altijd samengebracht.

De meest linkse doet mij aan geen van beide denken, maar aan Ringo Starr, de drummer van de Beatles. Of is het Pete Townsend van the Who? De rechtse kop doet mij niet zozeer aan een musicus, als wel aan het bekende personage “Frankenstein” denken. Dit vanwege de rechthoekige hoofdvorm, en de grove jaap die over zijn voorhoofd loopt. Ook Chuck en Ringo cq Pete hebben zo’n jaap.

Het is overigens onbegrijpelijk dat Brood, ondanks het feit dat hij toch al enige tijd dood is, nog steeds niet in het Haags Gemeentemuseum hangt, of zelfs maar in het Stedelijk. Dat hij bij de schimmige galerie “Arthouse” met 60 procent korting in de uitverkoop staat kan geen echte reden hebben.

Dus mensen, sla toe in deze crisistijden, je weet hoe het met van Gogh ging, en die kon er, net als Herman Brood, ook helemaal geen reet van.

Capo’s: Heriba, Planet Waves, en verdraaid, zelfs zo’n vreselijke Shubb. Ook een reserveprofieltje voor de Heriba; Verder een idiote Duitse capo voor 12-string
Dik en dun vulpotlood, dik rood kleurpotlood en een gewone blauwe (voor routemarkeringen in partituren)
Vullingen 2B
Zwitsers zakmes met schaartje
Korg MA-30 metronoom
Clip-on stemapparaat Korg AV2
Clip-on stemapparaat Cherub (= niet OK)
“The Swipe”, microfaser-snarenreinigingsdoekje in creditcard formaat
Snarenwinder
Puntenslijper
Handvol plectrums, dik en dun, ook 2 ‘zigeuners’
Visitekaartjes in houdertje
LED-lampje aan sleutelhanger
2 USB-sticks
Wasknijpers, voor als je muziek van de standaard afwaait of valt
Nagelknipper
Mouwophouder
Gummetje
Kleine oranje kleefpapiertjes (om snel pagina’s te kunnen vinden)
Bridgepin-lifter (in de vorm van een klein gitaartje)
Doosje “String Swipes” (snarenreiniger)
Glasvijl (Tip: HEMA verkoopt ze nu ook)
Polijstvijl met zes oppervlaktes, van die Joegoslaaf
HEMA polijstvijl
Zelfklevende zijde voor eerste hulp bij nagelscheuren, inclusief hulpstukken (in apart zakje met krantenknipsel “Lijmpoging PvdA en D’66″). Er hoort nog wel superlijm bij, maar die ligt thuis in de ijskast.
Slide - laat ik vaak thuis vanwege gewicht

Mijn etuitje is doorzichtig, hoef ik ‘m niet om te spitten als ik iets zoek. Doorzichtige etuitjes zijn verdomd lastig te krijgen. Gelukkig vond ik in een stylingspeciaalzaak een perfecte, van het merk Tas Merah. In allerlei formaten verkrijgbaar.